Metasomatik yataklar, karbonatlar veya piroklastikler gibi kayaca ait minerallerin çözeltilerden gelen florit gibi mineraller tarafından ornatılması sonucunda oluşurlar. Metasomatik yataklar aşağıdaki özelliklerine göre karakterize edilirler:
Düzensiz şekilli olmaları.
Yapısal elemanları yankayaç içinde devam eden ornatılmamış kayaca ait kalıntılar içermeleri.
Esas kayaca ait kalıntı minerallere sahip olmaları.
Esas kayaca ait dokusal elemanların metasomatik kütle içinde de devam etmesi.
“Druse" (damar veya kayaç içindeki düzensiz boşluklar, boşlukların iç yüzeyleri veya duvarları, boşluğu kuşatan kayacın mineralleri ile genellikle aynı türdeki minerallerden oluşan küçük mineral projeksiyonları ile kaplıdır); "comb" (minerallerin damar duvarına dik olacak şekilde birbirine yarı paralel kristalleşmeleri ve "cellular" (birbiriyle bağlantılı olan veya olmayan boşluklar) dokuların bulunmayışı.
Orijinal minerallerden sonra oluşan yeni minerallerin psöydomorflarının bulunması.
Azalan sıcaklık ile birlikte Ca ve SiO2 daha mobil hale geçeceği için, kalsit ve kuvars, oluşacak metasomatik minerallerin en sonuncusudur. Seçimli metasomatizma, belirli bazı zayıf kaya zonlarını birbirinden ayırır. Bu tip bir ayrılmaya belirli mineral tiplerinin mevcudiyeti, elverişli bir gözeneklilik veya örtü katmanlarının geçirimsizliği sebep olabilir. Oluşan mineraller esas alındığında, metasomatizma aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir:
Alkali (albitleşme: plajiyoklaz + biyotit - muskovit + serizit).
Silis (hornfels, ikincil kuvarsit, jasperoidler ve benzeri).
Arjillitik (asidik ortamlarda dikit, alkali ortamlarda montmorillonit oluşur).
Karbonat (Ca, Mg, Mn, Fe).
Magnezyum (kireçtaşları ve dolomitlerde olduğu kadar bazik kayaçlarda da krizotil ve masif manyezitin oluşması).
Hidrotermal yataklarda yankayaç alterasyonunun en sık gözlenen tipleri serizitleşme, kloritleşme, kaolinleşme, silisleşme, dolomitleşme, lisvenitleşme (Ultrabazik kayaçların Ca, Mg ve Fe-karbonatlara, talka ve kuvarsa alterasyonu), talklaşma, alünitleşme, floritleşme, baritleşme ve piritleşmedir (Şekil 4).
Hidrotermal endüstriyel mineraller ve kayaçlar arasında, apatit, flogopit ve grafit, yüksek sıcaklık grubuna aittir. Barit, vitherit, İzlanda sparı (kalsit), manyezit, dolomit, talk ve asbest orta sıcaklık grubuna aittir. Vermikülit ve kaolen ise düşük sıcaklık grubuna aittir. Farklı koşullar altında, kaolen ve vermikülit bozunma sonucunda da oluşabilirler.
Şekil 4. Bazı alüminosilikat alterasyon minerallerine ait sıcaklık aralıkları. Üç klorit duraylılık bölgesi, artan sıcaklığa bağlı olarak genleşen kloritlerden karışık katmanlı kloritlere ve genleşmeyen kloritlere geçişi göstermektedir.