|
MİNERAL YATAKLARININ ŞEKİL VE BOYUTLARI
Endüstriyel mineral yatakları esas itibariyle masa şekilli (tabular) olup, geniş (damarlar, katmanlar) veya sınırlı (lensler) alansal dağılıma sahip olabilirler. Büyük masifler ve stoklar şeklindeki yataklar yaygındır. Örnek olarak magmatik kökenli yapıtaşı ve tuz yatakları verilebilir. Zımpara ve boksitte olduğu gibi yuva veya cep şekilli yataklar oldukça yaygın olmasına rağmen, manyezit gibi metazom benzeri düzensiz kütleler daha nadirdir. İmpregnasyon ve disseminasyon yatakları daha istisnaidir ancak elmasları olduğu kadar kep kayaçlarındaki (cap rock) sülfürü de kapsamaktadırlar. Florit, barit ve kuvars gibi hidrotermal endüstriyel mineral yatakları damar veya metasomatik tiptedirler. Diğer iki boyutları yüzlerce metreye ulaşırken, kalınlıkları birkaç metreyi aşmamaktadır. Grafit ve talk gibi plastik özellikli endüstriyel mineral yataklarının merceksi şekilleri, tektojenez esnasında gelişen sıkışma ve ezilmenin sonucunda ikincil olarak meydana gelmiştir. Buna zıt olarak, pegmatit yataklarının merceksi şekilleri çevre kayaçların tektonik kırılmaları ve metasomatik süreçler yüzünden gelişmiştir. Bozunma kabuğu ile birlikte bulunan endüstriyel mineral yatakları masa şekilli olup, hem üst hem de alt yüzeyleri erozyon nedeniyle pürüzlüdür ve değişik derinliklerde bozunma gösterirler. Sedimanter yataklar hem katmanlar hem de mercekler şeklinde oluşurlar. Tabakalar çoğunlukla üniform bir kalınlığa sahiptir. Örnek olarak kumtaşı verilebilir. Tabakalı veya damar tipi yataklar incelme, erozyon ve yatağı oluşturan materyallerin tabiatındaki veya birbirlerine bağlılıklarındaki değişimler yüzünden ya da bozunma derinliği yüzünden uzunlamasına parçalanırlar. Mercek şekilli yatakları oluşturan mineraller; kireçtaşlarındaki dolomit, kaya tuzlarındaki potasyum tuzları (her iki durumda da yatak, bileşim ve yapı itibariyle yankayaçların benzeridir), tuz yataklarının jips kepindeki sülfür ve kumtaşlarındaki ganister kuvarsitini (bu durumda yatağın bileşimi oldukça farklıdır) kapsamaktadır. Mercek şekilli yatakların kökeni çoğunlukla belirsizdir ve yeryüzünde nadiren mostra verdikleri için keşfedilmeleri zordur. Endüstriyel mineral yataklarının tipik boyutları Tablo 4'de verilmiştir. Tablo 4. Endüstriyel mineral yataklarının boyutsal kategorileri.
|