|
DOLOMİTLEŞME
Dolomitleşme diyajenezin bütün safhalarında gerçekleşebilir. Örneğin sindiyajenetik dolomit, alkali ve indirgeyici ortamlarda kimyasal çökelme ile oluşur. İlk olarak kalsit ve manyezitin veya hidromanyezitin eşzamanlı çökelimi gerçekleşir, daha sonra bunlar muhtemelen brusit ile karışırlar. Bu mineraller, daha sonraki metasomatik dolomitleşme olayı için kendi magnezyasını elverişli hale getirebilen dolomit mineraline tedrici olarak rekristalize olurlar. Çoğu büyük birincil dolomit yatağı, atmosferin daha yüksek CO2 içeriğine sahip olduğu Prekambriyen ve Alt Paleozoyik dönemlerinde aşağıdaki basitleştirilmiş denklem ile oluşmuşlardır: 2CaCO3 + MgCl2 Û CaMg(CO3)2 + CaCl2 (deniz suyunun en basit şekliyle ifadesi) Daha sonraki dönemlerde dolomitin bulunmayışı, Karbonifer'de CO2 tüketen yeşil bitkilerin yayılımında gerçekleşen patlama sonunda CO2'nin atmosferde sürekli olarak azalması ve bunun sonucunda oksijenin zenginleşmesi ile açıklanabilir. Dolomit çoğunlukla jips ile birlikte bulunur. Çünkü kalsit ve manyezitin çözünürlük eğrilerinin kesişim noktası, CaSO4 çözeltisinin doygunluk noktasının yakınında uzanır. Bu durum, iki bileşenin çözeltiden itibaren müşterek çökelimi anlamına gelmektedir. Metasomatik kökenli sindiyajenetik ikincil dolomit, bazı omurgasızların salgıları yardımıyla magnezyumun kalsite eklenmesi sonucu oluşur. Mg2+ katyonu bakımından doygun olan bir ortamda, %25-35 arası MgCO3 içeren metastabil (küçük etkiler karşısında duraylı olan) kalsit kafesi, 10 ila 10.000 yıl arası bir dönem boyunca dolomite dönüşür. Anadiyajenetik dolomit, sıkışan sedimanların gözeneklerinde mevcut bulunan deniz suyunun etkisi ile oluşur. Aktivite daha yüksek tuz (esasen Mg) içeriği ile artar. Tuz içeriği sediman yüzeyine doğru tuz taşıyan zona yaklaşıldıkça veya bir bariyer resifi ile sınırlanmış tuzlu bir lagün ile iletişim söz konusu olduğunda artmaktadır. Kireçtaşının dolomitleşmesi hacmin %12 kadar azalmasına neden olur. Bu olay sonucunda da kırılma olayları meydana gelir. Epidiyajenetik dolomit toprak profilinin tabanında, Mg-zengin su seviyesinin uyumsuz bir dolomit kabuğu oluşturarak çekilmesiyle oluşur. Örnek olarak Eifel Mountains (Almanya)'da Devoniyen yaşlı kireçtaşları ve dolomitler verilebilir. |